Nhận biết “thủy quái” dòng cuốn ngược và cách thoát thân

“Thủy quái” dòng cuốn ngược là gì?

Dòng rip, hay rip current, thường được dịch là “dòng chảy ngược xa bờ”, song cách dịch này không đúng với bản chất và về mặt ngữ nghĩa hơi bị có vấn đề. Đây là dòng nước gần bờ, vuông góc với bờ và kéo dài ra xa khoảng 100-700m ngược chiều sóng, với bề rộng không lớn (từ 3-30m), song tốc độ dòng chảy lớn (trung bình 1m/giây, có thể lên tới 2m/giây). Vì thế, mình gọi dòng rip là dòng cuốn ngược. Nó cuốn mọi thứ ngược về phía biển thay vì xô bờ như sóng. Sóng bắt đầu từ gió, gió bắt đầu từ đâu, em cũng chẳng biết nữa, thôi quay lại từ đầu.

Dòng cuốn ngược được gọi là thủy quái bởi khả năng làm chết người của nó. Là dòng chảy ngầm, với lực cuốn rất mạnh, ngay cả những người bơi giỏi cũng không thể bơi ngược dòng nước này vì chỉ trong 1-2 phút đã bị cuốn đi cả trăm mét về phía vùng biển sâu. Những dòng rip nhỏ, tốc độ dòng chảy thấp có thể không đủ mạnh để kéo một người lớn, song có thể cuốn hẫng chân trẻ em. Rất nhiều vụ đuối nước ở biển và cả sông có nguyên nhân là do dòng cuốn ngược. 

Khác với xoáy nước hình thành do sự xung đột của các dòng chảy và luồng nước, thường có xu hướng cuốn xuống phía dưới theo phương thẳng đứng, dòng cuốn ngược là dòng hồi của nước, nên có phương ngang, thường vuông góc hoặc xiên so với bờ.

Nhận diện “con thủy quái” dòng rip

Dòng cuốn ngược có rất nhiều loại khác nhau, trong đó có loại tương ứng theo địa hình và có loại xuất hiện và biến mất rất nhanh theo một vài đợt sóng lớn. 

Dòng cuốn ngược do cồn cát: thường tạo ra một khu vực nước sẫm màu hơn vùng nước xung quanh, không có sóng vỡ và xuất hiện ngay cả trong điều kiện thời tiết bình thường, biển êm. 

Dòng cuốn ngược tại khu vực các mũi cát: có thể nhận biết thông qua đường bờ biển hình cánh cung, các đụn cát lớn nhô ra biển. Vùng nguy hiểm chính là vùng lõm của cánh cung hoặc phần mũi đất nhô ra biển. 

Dòng cuốn ngược do kết cấu nhân tạo hoặc do kết cấu đáy biển: rất khó xác định do kết cấu nằm sâu dưới nước, đặc biệt là khi triều cao hoặc biển động. Do đó, nên tránh bơi gần khu vực đá ngầm, nơi có các công trình ven bờ như cầu tàu bê tông, kè đá… 

Dòng cuốn ngược tức thời: xuất hiện và biến mất rất nhanh theo một vài đợt sóng lớn, thường xuất hiện khi biển có gió lớn. Dòng cuốn ngược tức thời rất khó phát hiện vì thời gian xuất hiện nhanh và cường độ biến đổi theo sóng, gió. 

Dòng cuốn ngược cực mạnh: là dòng cuốn ngược sát thủ với tốc độ dòng chảy từ 2 – 2,5m/giây, hình thành do sóng lớn và ảnh hưởng từ hình thái đáy biển. Dòng cuốn này xuất hiện tại các thành tạo đá và các bãi biển nhân tạo. Do đó, tuyệt đối không nên bơi khi có sóng lớn, không nên bơi ở bãi biển vắng mà mình chưa biết rõ, bãi biển không có cứu hộ.

Nhìn chung, có thể xem xét tổng thể về bãi tắm thông qua bản đồ vệ tinh do Google cung cấp để nhận diện sơ bộ các khu vực không an toàn: các ao sâu gần bờ, rãnh sâu chạy từ bờ ra biển, các khu vực có nhiều cồn cát ngầm, mũi đất nhô ra biển… 

Một cách trực quan, hãy quan sát các khu vực nước biển sẫm hơn bình thường, lặng sóng, ít sóng, hoặc nơi bọt sóng và rong, rêu có xu hướng trôi đều ngược ra phía biển. 

Mặt khác, nếu đứng trong khu vực sóng lặng, cát dưới chân có xu hướng chảy đi thì cần rời sang khu vực khác bởi đây có nguy cơ là khu vực có dòng cuốn ngược đang cuốn cát đi. Bạn đứng thêm một chút nữa, dòng cuốn mạnh có thể khiến chân bạn bị hẫng và cuốn bạn vào lòng biển. 

Chiến đấu với “thủy quái”

Tất nhiên không phải lúc nào cũng nhận diện được đúng vị trí có dòng cuốn ngược, đặc biệt là khi bạn đang ở dưới biển. Vậy phải làm gì khi đối diện với thủy quái dòng rip?

Nếu bạn đã bị hẫng và bị cuốn đi, theo phản xạ tự nhiên, bạn sẽ cố vùng vẫy và bơi vào phía bờ. Đừng làm vậy, việc vùng vẫy chỉ khiến bạn mất sức, hụt hơi và không thể tự cứu lấy mình. Hãy bình tĩnh giữ hơi và thả lỏng, người bạn sẽ nổi. Thả trôi theo dòng nước, vẫy tay và hét to kêu cứu. Nếu bơi tốt và có sức khỏe, hãy lựa bơi chếch theo chiều dòng nước hoặc song song với bờ biển về phía có sóng bạc đầu để thoát ra khỏi vùng dòng rip. Sóng bạc đầu sẽ tiếp sức đưa bạn vào bờ. Nếu không thoát ra khỏi dòng cuốn ngược, hãy thả lỏng để khi dòng rip kết thúc ở nơi có dải cát ngầm ven biển thì nương theo sóng để bơi vào bờ. Ưu tiên số một là nổi và thở được trước bất kì điều gì khác.

Đối với người đứng trên bờ, khi thấy có người bị dòng rip cuốn đi, đừng vội bơi ra cứu bởi dòng nước cuốn có thể kéo theo luôn cả người cứu. Đã có rất nhiều trường hợp người ra cứu không những không cứu được người bị nạn mà cả hai đều bị đuối nước. Việc đầu tiên cần làm là hô hoán để thu hút sự chú ý của mọi người trên bãi biển, đặc biệt là của lực lượng cứu hộ – những người được đào tạo và có kinh nghiệm trong các tình huống khẩn cấp như thế này. Sau đó, hãy gọi to, nhắc người bị nạn về việc thả lỏng, không vùng vẫy, cố gắng bơi đứng để giữ cho người nổi và bơi song song với bờ để thoát ra khỏi vùng nước nguy hiểm. Ngay cả khi rất tự tin vào khả năng bơi lội của mình, cũng nên bình tĩnh quan sát phạm vi, sức mạnh dòng cuốn ngược và xác định khu vực an toàn trước khi lao ra cứu người. 

Bài viết có sử dụng các kết quả nghiên cứu và thông tin tổng hợp của TS. Lê Đình Mầu, TS. Nguyễn Bá Xuân, Nguyễn Văn Tuân, Nguyễn Chí Công, Trần Văn Bình, Phạm Bá Trung, Phạm Sỹ Hoàn, Ngô Quang Bảo Hoàng, Phan Thị Hà Tuyên -Viện Hải dương học và Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh; PGS. TS. Nguyễn Kỳ Phùng, CN. Ngô Quang Thịnh, CN. Trần Tuấn Hoàng – Phân viện Khí tượng Thủy văn và Môi trường phía Nam; Trong Vinh Bui – ĐH Bách Khoa TP. HCM, Minh Hoang Ly – ĐH Công Nghệ TP. HCM.