Không chốn an toàn

Dù đang post dở về sóng sánh với biển cả, nhưng tầm này chắc chắng ai đi du lịch nổi, nên mình tạm ngắt nghỉ một chút để dành thời gian cho vấn đề đáng quan tâm hơn: COVID.

Trước Tết, lần đầu tiên mình phá lệ, đề cập đến các vấn đề thời sự. Mình đã viết một post rất dài về dịch COVID-19 ở đây. Sau gần 4 tháng, một số điều mình từng nhắc đến trong post đó đã thay đổi, và một số điều khác chưa thay đổi.

Thứ thay đổi rõ rệt nhất là khả năng lây lan của virus đã tăng mạnh đối với biến chủng xuất hiện phổ biến ở Ấn Độ. Tất cả các ca lây nhiễm trong một tháng qua ở Việt Nam mang biến chủng Ấn Độ đều thể hiện điểm chung là F0 lây cho người tiếp xúc với thời gian rất nhanh kể từ khi bắt đầu mang virus. Mình không thể thống kê đầy đủ, nhưng có vẻ chỉ sau khoảng 2-3 ngày kể từ khi mang virus, những F0 này đã bắt đầu lây nhiễm. Mặt khác, tiếp xúc trong không gian kín đem lại rủi ro lây nhiễm rất lớn, trong khi xuất hiện cả những ca lây nhiễm dù chỉ tiếp xúc với nhau ở ngoài trời. Điều này cho thấy đối với biến chủng mới, tải lượng virus là rất lớn, tốc độ phát triển virus trong cơ thể là rất nhanh, đủ để khiến virus sau khi đã được pha loãng trong không gian mở, vẫn còn đủ để có thể gây bệnh. Như vậy, tiếp xúc ngoài trời cũng không còn an toàn nữa.

Điều thứ hai là trong post trước, mình cho rằng trong cộng đồng đang có một số nhánh dịch đang tiếp tục lưu hành và truyền bệnh. Từ biến chủng Anh tới biến chủng Ấn Độ, một tỷ lệ không nhỏ người mắc bệnh không có biểu hiện lâm sàng rõ ràng. Một lần nữa, mình không phải là nguồn thống kê đáng tin cậy vì không hoàn toàn nắm được số liệu đầy đủ, nhưng có vẻ như có tới 50% bệnh nhân dương tính có biểu hiện từ nhẹ (ho, sốt nhẹ) hoặc không có biểu hiện. Đối với đợt dịch trước tết, mình đã hy vọng sẽ có chốt hạ bằng một đợt xét nghiệm gộp mẫu mang tính rà soát trên một số địa phương nhất định để đánh giá mức độ lưu hành của virus và kháng nguyên, nhưng việc này mới chỉ được thực hiện ở quy mô hẹp trong phạm vi các ổ dịch. Như vậy, theo mình là không đủ để đánh giá nguồn F0 vô danh. Ở thời điểm này, trên bàn lãnh đạo ngành Y tế và lãnh đạo Chính phủ nên có một bản báo cáo đánh giá mức độ lưu hành dịch trong cộng đồng để có biện pháp phản công thay vì chỉ khoanh vùng và cách ly những ca dương tính đã biết, bởi như vậy mãi mãi chỉ là chạy sau dịch, và càng chạy sẽ càng chậm, thiệt hại càng lớn cả về cơ sở vật chất lẫn nguồn lực y tế.

Vì thế, tất cả các thống kê chính thức về con số ca dương tính đều không thể bao phủ toàn bộ các trường hợp dương tính trong cộng đồng. Mọi “vùng dịch” đều chỉ mang tính ước lệ, vì một địa phương nào đó chưa được nhắc tên hoàn toàn có thể trở thành một vùng dịch mới nếu tiếp tục lây lan luẩn quẩn trong một khu vực hẹp, dẫn tới sẽ có ca nổi lên và được phát hiện. Còn nếu dịch không lây luẩn quẩn, không nổi lên, thì càng khó phát hiện, hậu quả càng lớn.

Vậy nên, bạn đừng chủ quan nếu chưa từng tiếp xúc với ai từ “vùng dịch” hay đi/đến các “điểm nóng” đã được đánh dấu. Điều tốt nhất bạn có thể làm để phòng thủ là thực hiện 5K, đồng thời hay ý thức được rằng bất cứ ai tiếp xúc với bạn đều có thể là người đang mang virus, hoặc thậm chí chính bạn là người đang mang virus mà chưa phát bệnh, để chủ động bảo vệ chính mình và người khác. Bạn có thể cho rằng bạn biết mình tiếp xúc với những ai, nhưng không thể biết những người mà bạn tiếp xúc đã tiếp xúc với những ai, nghĩa là thực ra bạn không biết bạn đang tiếp xúc với ai, và những người bạn tiếp xúc cũng không biết chính xác về những người mà họ tiếp xúc đâu. Coi tất cả mọi người mình tiếp xúc là người mang virus không có nghĩa là kỳ thị hay xa lánh nhau. Ngược lại, những thời khắc khó khăn mới cần sự thông cảm và đoàn kết, nhưng để tất cả được an toàn, cần những hành động cụ thể chứ không phải bằng nỗi sợ mơ hồ ám ảnh.

Trong trung hạn, vaccin có thể là một khe cửa hẹp để đạt miễn dịch cộng đồng, nhưng từ giờ đến lúc đó còn xa lắm. Đấy là nếu kháng thể có thể tồn tại lâu dài chống được virus. Nhưng con người tiến lên thì virus cũng tiến lên, càng nhiều người mắc bệnh thì virus càng có nhiều biến đổi. Vaccin của ngày hôm qua chưa chắc đã bảo vệ bạn khỏi virus của ngày mai. Còn nhìn một cách ngắn hạn, thì chẳng có ngắn hạn nào cả. Đợt dịch này sẽ không thể được khống chế trước khi hết tháng 6. Ngay cả khi nếu một lúc nào đó, chính quyền quyết định F1 phải cách ly tại chỗ thay vì cách ly tập trung, hay F0 không có triệu chứng nặng cũng cách ly nghiêm ngặt tại nhà thì cũng đừng nghĩ như vậy là toang, là vỡ trận. Hệ thống y tế đang căng sức chống dịch nhưng không ai có thể căng sức mãi được. Không thể huy động cuộc chiến tổng lực khi chiến tranh chưa đến hồi cuối, do đó, khi chính quyền chọn phương án dự trữ nguồn lực cho những đợt sóng lây lan mạnh hơn thì cũng là bình thường, tránh để đến chặng nước rút thì lại hụt hơi. Hiện nay, họ vẫn đang xử lý theo hướng khoanh vùng dập dịch là bởi ngành y tế cho rằng họ có thể xác định được các ổ dịch để khoanh, nhưng sẽ có thời điểm khoanh vùng là không đủ.

Mong rằng mình và bất cứ ai đọc đến đoạn cuối của post này sẽ giữ được sự tỉnh táo ngay cả khi tình hình có trở nên xấu hơn đi nữa, cũng như không chủ quan nếu tình hình có thể trông như sáng sủa hơn. Không chốn an toàn nghĩa là có trốn cũng không an toàn. Mình không tin đây là tận thế, nhưng để sống vui vào ngày mai thì ngày hôm nay bạn cần phải ổn cái đã.