Từ xưa đến nay, hiện tượng đang tắm biển bỗng bị hẫng và cuốn ngược ra xa với tốc độ nhanh thường được các cụ gọi là “hà bá rút chân”, “ao xoáy”. Gọi đúng tên thì hiện tượng này chính là do dòng rip (dòng cuốn ngược ra xa bờ). Sự xuất hiện, quy mô và độ mạnh, yếu của dòng chảy ngược phụ thuộc vào nhiều yếu tố như gió, địa thế bờ biển, thủy triều, thậm chí cả hình thái cát trên bãi biển.
Tại Việt Nam, dòng rip (dòng cuốn ngược ra xa bờ) chủ yếu xuất hiện tại các khu vực biển miền Trung. Các bãi biển có cát hạt to và sóng lớn cũng thường có sự xuất hiện của dòng cuốn ngược. Khi triều thấp, trong điều kiện gió Đông Bắc, gió Bắc mạnh (tháng 11 đến tháng 3 năm sau) hoặc khi biển động, dòng cuốn ngược có xu hướng xuất hiện nhiều hơn và nguy hiểm hơn. Tuy nhiên, vị trí xuất hiện dòng dòng rip không cố định. Ngay cả những nơi có dòng rip thường xuyên cũng vẫn có sự chuyển dịch do thay đổi địa hình sóng biển, hướng gió…
Dòng cuốn ngược không phải là rủi ro duy nhất khi đi tắm biển, nhưng là rủi ro cực lớn, khó đối phó, đặc biệt là trong các tháng mùa Đông và Xuân (mùa khô của Nam Trung Bộ và miền Nam). Mình đã tìm và tổng hợp một loạt các nghiên cứu về dòng rip và gạch đầu dòng một số bãi biển đáng chú ý:
Các bãi biển Đà Nẵng: Đà Nẵng là một trong những điểm đến phổ biển đối với phần đông khách du lịch vì vị trí giao thông thuận lợi từ cả miền Nam và miền Bắc, vé máy bay rẻ, dịch vụ du lịch, lưu trú phong phú, đa dạng, chất lượng tốt. Các bãi biển ở Đà Nẵng khá an toàn trong mùa gió Tây Nam (mùa hè, từ tháng 5 – tháng 10). Vào mùa gió Đông Bắc mạnh, các khu vực nguy hiểm, thường xuất hiện dòng cuốn ngược là bãi tắm số 3 (thẳng đường Loseby) và khu vực phía nam bãi tắm Tân Trà.
Bãi Hà My và các bãi biển tại Quảng Nam: phần lớn các bãi tắm tại Quảng Nam là bãi ngang, đón sóng nên dòng rip xuất hiện quanh năm. Mùa gió Đông Bắc (tháng 11 năm trước – tháng 3 năm sau), dòng rip hoạt động mạnh. Thời kỳ chuyển mùa từ gió Tây Nam sang Đông Bắc (tháng 9-10), bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động mạnh ngoài biển Đông truyền động năng vào, dẫn tới dòng rip hình thành tại các ao xoáy có độ sâu lớn và kích thước nhỏ, khó nhận biết ngay cả ở những thời điểm sóng không lớn. Tại bãi Hà My, nhóm nghiên cứu của TS Lê Đình Mầu nhận diện 6 dòng cuốn ngược xác định. Đặc biệt, trong đó, một số dòng rip mạnh có góc xiên so với bờ, dễ khiến người tắm biển chủ quan. Bãi biển Tam Thanh cũng xuất hiện dòng rip tại khu vực trung tâm bãi, với hai dòng rip xác định trên vị trí có các ao xoáy sâu.
Bãi tắm đường Trần Phú – Nha Trang (Khánh Hòa): Nha Trang có bãi biển dài, khá dốc. Trong nhiều năm, khu vực từ tháp Trầm Hương tới Sailing Club – đoạn bãi biển dài khoảng 800m chạy qua Quảng trường 2/4 thường là đoạn có nhiều vụ chết đuối nhất. Các khu vực còn lại không phải là không có nguy cơ dòng chảy ngược, song số tai nạn ít hơn. Nghiên cứu cho thấy, vào mùa gió Đông Nam và Nam, số lượng dòng chảy ngược tại biển Nha Trang là thấp nhất và được coi là an toàn nhất so với thời điểm có gió Đông Bắc và Đông. Đặc biệt, tuyệt đối không nên tắm biển khi biển động mạnh, bởi khi đó, số lượng dòng cuốn ngược tại biển Nha Trang xuất hiện nhiều và nguy hiểm hơn so với Bãi Dài, Cam Ranh.
Bãi Dài (Cam Ranh): đây là một trong số những bãi biển đẹp, sạch và… cực dài (như tên gọi), nhưng cũng tương đối nguy hiểm, đặc biệt là đoạn bãi biển chính gần phía một số lối vài bãi tắm công cộng. Nên chú ý khi bơi khoảng bãi biển từ vòng xoay Cam Hải – Nguyễn Tất Thành tới đầu đường N2, đặc biệt là vào mùa gió Đông Bắc hoặc gió Bắc, khi biển động mạnh.
Bãi Sau (Vũng Tàu): Vũng Tàu thường rất đông khách du lịch vì… gần Sài Gòn, chi phí di chuyển và khách sạn hợp lý, trải dài khắp các phân khúc. Trong 2 bãi biển của Vũng Tàu thì Bãi Trước an toàn hơn so với Bãi Sau. Một thống kê không chính thức cho thấy, vào mùa gió Đông Bắc, biển Bãi sau có 74 ao xoáy tạo nên do dòng cuốn ngược, với mật độ trung bình là 7 ao/1km bãi biển
Biển Tuy Hòa và một số bãi biển khác như Nhật Lệ, Lăng Cô: bãi biển trong thành phố Tuy Hòa không phải là một bãi biển dễ tắm, do sóng lớn, cát hạt to, lại sát cửa sông nên nguy cơ xuất hiện dòng cuốn ngược rất cao. Biển Nhật Lệ (Quảng Bình) với độ dốc lớn cũng là những bãi biển cần đề cao cảnh giác khi tắm, đặc biệt là nhận biết sớm các vị trí có dòng cuốn ngược để tránh. Khác với biển Tuy Hòa và Nhật Lệ sóng mạnh và dốc, biển Lăng Cô rất thoải và có cảm giác sóng nhẹ, song lại có địa hình đáy biển hết sức phức tạp, dẫn tới luồng nước của các ao xoáy hoạt động khó nhận biết hơn, đồng thời người tắm biển càng chủ quan hơn. Hoặc bãi biển Đại Lãnh cũng là một bãi biển đẹp, cát mịn, nước ấm, tương đối thoải, nhưng cuối bãi về phía đèo Cổ Mã là khu vực khá nguy hiểm vì có dòng cuốn ngược hoạt động mạnh.
Tất cả các bãi biển được liệt kê ở trên không có nghĩa là nơi nguy hiểm, không thể tắm. Ngược lại, các bãi biển khác không được nhắc tới không có nghĩa là không có dòng rip, mà chỉ vì số lượng các ca chết đuối ở đây không nổi trội so với các bãi trên hoặc đơn giản là mình không có đủ thông tin để tổng hợp. Do đó, cảnh giác khi tắm biển là cần thiết và đặc biệt là không tắm biển khi biển động, sóng lớn, không tắm ở các khu vực đã được cắm cờ, neo phao cảnh báo nguy hiểm, kể cả bạn khi tự tin bơi giỏi. Dòng cuốn ngược có tốc độ dòng chảy trung bình là 1m/phút, đôi khi lên đến trên 2m/phút. Trông con số này hơi bé nhưng tính ra nó tương đương 60 – 120km/h, bằng với tốc độ ô tô trên đường cao tốc thì theo bạn, sức bơi của người có cân nổi không?
Mặt khác, dòng cuốn ngược không phải là rủi ro duy nhất. Đuối nước có thể xảy ra ở bất kỳ đâu, bất kì lúc nào, thậm chí kể cả trên cạn và trong lúc ngủ. Vậy nên mới có khái niệm “chết đuối cạn”. Khi mình đi học sơ cứu, lời khuyên đối với người vừa được cứu khỏi chết đuối là nên tới bệnh viện gần nhất để kiểm tra, vì chỉ có các bệnh viện mới có thể xử lý lượng nước đọng trong phổi, chứ việc dốc ngược lên chạy vòng vòng vừa nguy hiểm vừa khá vô dụng. Làm vậy chỉ làm chảy phần nước tích lại trong dạ dày, mà bản thân phần này không đe dọa tới tính mạng. Trong trường hợp chưa thể tới được bệnh viện ngay, khi ngủ cần sắp xếp tư thế ngủ nằm nghiêng để tránh chết đuối cạn.
Trong bài viết tiếp theo, mình sẽ trình bày chi tiết về cách nhận diện vùng có dòng cuốn ngược và một số biện pháp ứng phó.
Bài viết có sử dụng các nghiên cứu và thông tin tổng hợp của TS. Lê Đình Mầu, TS. Nguyễn Bá Xuân, Nguyễn Văn Tuân, Nguyễn Chí Công, Trần Văn Bình, Phạm Bá Trung, Phạm Sỹ Hoàn, Ngô Quang Bảo Hoàng, Phan Thị Hà Tuyên -Viện Hải dương học và Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam; PGS. TS. Nguyễn Kỳ Phùng, CN. Ngô Quang Thịnh, CN. Trần Tuấn Hoàng – Phân viện Khí tượng Thủy văn và Môi trường phía Nam; Trong Vinh Bui – ĐH Bách Khoa TP. HCM, Minh Hoang Ly – ĐH Công Nghệ TP. HCM.
Nhà mình ở gần biển Hà My, ôi chao, đã bao lần tắm ở đó.
Mình cũng đoán bạn ở khu vực đó.
Dòng cuốn ngược thì ở đâu cũng có thôi mà. Bản chất khi sóng đánh vào, nó sẽ phải có dòng hồi ra, nhưng do địa hình, hướng gió và mức gió nên có thể nguy hiểm hoặc không.
Ui sao bạn đoán được hay vậy? Chắc là nghe được tiếng Quảng thông qua mấy dòng chữ này sao? Biển Hà My với mình có nhiều kỷ niệm. Kỷ niệm về những ngày ấu thơ đi chơi cùng ba má. Hồi đó ba má chưa có em nên mình được chở đi chơi nhiều, sau đó thì có em rồi thêm em nữa, chiếc xe máy chở không hết cả nhà nên thôi ở nhà khỏi ai đi nữa. Cũng ở biển đó lần đầu tiên mình được ăn bánh bao, má ơi cái bánh bao chỉ thấy trong phim chưởng lần đầu xuất hiện bằng xương bằng thịt ở đó. Nhưng mình ăn vội quá làm rớt cái trứng cút duy nhất trong cái bánh bao. Phải chi nó rớt ở nền xi măng hay gì thì mình nhứt định lượm lên phủi bụi mà ăn tiếp. Nhưng đây là biển, nó rớt xuống cát trắng thì lấm lem phủi kiểu gì? Buồn từ dạo đó đến giờ!
Mình có thể đoán nhà bạn nằm không quá xa so với Đà Nẵng nhưng không ở trong địa giới Đà Nẵng, đồng thời cách biển không quá 10km. Nếu đoán cụ thể hơn thì mình sẽ đoán là Điện Bàn. Nói chung vì bạn quá tò mò về thông tin cá nhân của mình nên mình cũng phải có chút phòng thân, chỉ khác ở chỗ là mình không cần phải hỏi thôi.
Nếu làm cái trứng cút xuống cát thì mình sẽ đem ra biển rửa rồi ăn tiếp.
Kaka, cố lên, đoán sắp đúng rồi, lệch một xíu xìu xiu xiu tầm 5km thôi. Chuyện tò tò thông tin cá nhân như mình nói là do tính mình nhiều chuyện thôi chứ mình vô hại lắm. Vả lại nó cũng theo thói quen dùng FB lâu năm ấy là mới biết người ta là đã biết tất cả về người ta rồi dù cái biết đó cũng đồng thời là không biết đó nhưng cứ nghĩ là mình biết đi để còn là người chơi FB có tâm. Mấy người dùng FB lâu năm như mình cứ khi không tra ra được cái gì đó là bứt rứt, loay hoay. Cả vũ tru xoay quanh FB nên khi biết ngoài FB còn có vũ trụ khác thì sốc tinh thần. Còn vụ trứng cút thì mình kể thiếu 1 chi tiết đó là ngay lúc cái trứng rơi xuống thì có 2 con bé đứng gần đó nhìn thấy, nó thấy mình làm rớt thì nó kêu lên: “Trời, bà nớ ngu chưa, cầm ren mà rớt trứng rồi”. Tụi nó nói đúng, cái bánh bao đã quí mà cái trứng chỉ có 1 thì càng quí hơn. Mình không muốn nó nói mình ngu lần thứ 2 nên không lượm. Thật yếu đuối!
thế lại càng nên nhặt lên rửa xong cắn từng miếng một để nhem nhem bọn nó chứ.
Sợ nó nói “đã ngu càng thêm ngu”. Rớt rồi thì thôi, lượm làm gì. Mới chưa được 10 tuổi đã sĩ diện rồi. Bây giờ lớn, có nhiều tiền rồi, muốn ăn bánh bao lúc nào cũng được nhưng cũng cứ sợ bị rớt trứng cút nên mỗi lần bẻ đôi ra là cẩn trọng lắm, may quá chưa rớt lại thêm lần nào. ÔI chao, sóng đánh cái chủ đề này đi xa quá he.
Cảm ơn bác đã chia sẻ, tôi từng cứu 2 cậu học sinh trẻ măng ở biển Lăng Cô vào tháng 7/2016. Khi tôi bơi ra đúng điểm cứu, cảm giác đáy biển có một độ cuộn rất mạnh, rõ ràng là có một hố sụt hay gì đó ở khu vực ấy. Mong ai được comment này của tôi hãy cẩn thận một chút khi đi biển Lăng Cô nhé!