Bình thường không trở lại [1]

Bạn mình ở SG kể rằng khu chung cư cô ấy đang ở có một số ca F0. Ban quản lý chung cư thông báo sẽ phun khử khuẩn toàn bộ hành lang lối đi và nói chung là khắp nơi. Mà không phải là phun 1 lần rồi thôi, họ định phun ngày 2 lần, sau đó rút xuống ngày 1 lần. Trong số cư dân có một anh phản đối việc khử khuẩn ấy, và ngay lập tức anh này được (bị) dán nhãn thành học sinh cá biệt, xấu tính, ích kỷ, vì một cá nhân mà ảnh hưởng đến an toàn của mọi người.

Mình bảo bạn vậy thì đừng để anh ấy đơn độc. Chẳng lẽ trong cả tòa chung cư không còn vài bác sĩ, một hai điều dưỡng, đôi ba người trong ngành y dược. Chẳng lẽ không ai lên tiếng giải thích được cho mọi người về lợi hại của việc phun dung dịch khử khuẩn đó?

Niềm tin vào dung dịch Cloramin-B đã được xây dựng từng chút từng chút suốt một năm qua. Mỗi khi ở đâu bùng phát dịch, có ca dương tính, người ta ngay lập tức điều xe, điều lực lượng tới phun tứ tung ướt rượt. Xịt không chỉ trong nhà mà xịt luôn ngõ xóm đường phố công viên cây xanh. Ra quân rầm rộ như một cuộc chiến, mà thực ra chỉ là những loạt đạn bắn vu vơ, chết địch thì ít, thậm chí địch còn không thèm chết, mà nguy cơ làm bị thương quân ta thì nhiều. MÌnh biết có rất nhiều bác sĩ có uy tín, có ảnh hưởng đã từng lên tiếng về việc phun xịt ấy, nhưng đều như đá ném ao bèo. Mãi tới gần đây, Bộ Y tế mới có công văn đề nghị các địa phương không phun khử khuẩn ngoài trời. Lúc ấy thì người ta đã bán và đã xịt xong không biết bao nhiêu tấn Cloramin-B rồi.

Vì sao phun Cloramin-B lại không hiệu quả? Nếu phun ngoài trời, đó là một hoạt động đốt phong long tập thể chi phí cao. Người ta phun vào không khí, rơi xuống đất, xuống lá cây, vỉa hè… tất cả đều là những chỗ rất rất rất rất ít nguy cơ lây nhiễm. Bạn có thè lưỡi xuống liếm vỉa hè không? Bạn có đi lang thang xong ăn lá cây bên đường không? Nếu có, thì cũng rất ít nguy cơ bạn bị lây nhiễm covid, trừ khi bạn ăn phải cái lá vừa bị một người mang virus ho trúng, hoặc liếm phải bãi đờm của họ mới nhổ ra vỉa hè. Eo, kinh vl. Còn người có virus dù có thở, ho, hắt hơi giải phóng ra virus thì không khí ngoài trời cũng nhanh chóng phát tán, pha loãng lượng virus đủ để không còn nguy cơ gây bệnh cho bất kì ai, trừ khi bạn tiếp xúc quá gần và không đeo khẩu trang. Phun Cloramin-B vào không khí cũng giống hệt như bạn cầm súng lục bắn lên trời với hi vọng bắn rụng mấy chiếc máy bay đang bay qua vậy. Mà lại là máy bay chở khách. Có bắn đến chuột rút ngón trỏ cũng chả xi nhê gì, chỉ tổ tốn đạn. Trong trường hợp này là tốn tiền. Đấy là chưa nói đến nguy cơ ô nhiễm.

Nếu gọi việc phun Cloramin-B ở nơi không gian mở là lấy súng lục bắn máy bay, thì phun hàng loạt trong chung cư không khác gì nhắm mắt cầm súng xả đạn tung tóe. Cloramin-B là chất khử khuẩn bề mặt. Nó có thể và chỉ nên sử dụng để khử khuẩn các bề mặt mà bạn biết chắc là đã ở trong tình trạng phơi nhiễm. Cloramin-B có tác dụng tức thời, nghĩa là nó sẽ diệt khuẩn trên bề mặt được phun vào lúc được phun. Sau đó khả năng diệt khuẩn của dung dịch này càng giảm dần, nhất là tại những nơi thông thoáng như sảnh tòa nhà, hành lang chung cư có thông gió.

Quan trọng là đường lây nhiễm hiệu quả nhất của virus không phải là các bề mặt tiếp xúc, mà là qua các giọt bắn của người mang virus, từ các hạt lơ lửng trong không khí có chứa virus. Từ trước tới nay, cả trên thế giới, có rất ít trường hợp được ghi nhận là lây nhiễm gián tiếp qua việc cùng tiếp xúc với bề mặt nào đó mà không tiếp xúc trực tiếp. Như vậy, ngay cả khi vừa phun tóe tòe loe ướt rượt khắp nơi xong, lại có người mang virus đi qua ho, hắt hơi nói chuyện, thậm chí là cả thở, nguy cơ lây nhiễm cho người khác vẫn còn nguyên. Bản thân hạt dung dịch Cloramin-B phun ra từ các máy phun đều có kích thước lớn hơn aerosol rất nhiều. Nó sẽ nhanh chóng rơi xuống đất chứ đâu có lơ lửng mà tìm bắt virus vi khuẩn. Chỉ có một cách duy nhất để hạn chế lây nhiễm qua không khí là chặn các giọt bắn, đồng thời hệ thống không khí phải được lưu thông một chiều qua màng lọc HEPA (màng lọc hiệu suất cao), hoặc được thông gió khí tươi liên tục.

Lợi đã chả có, phun xịt dù 2 ngày 1 lần hay 1 ngày 5 lần đi nữa, ngoại trừ việc đốt tiền, người hứng chịu đầu tiên là bọn trẻ con và người già, người có bệnh về hô hấp. Nếu tiếp xúc trực tiếp với dung dịch, người ta sẽ có nguy cơ bị tổn thương da, tổn thương các vùng niêm mạc như mắt, mũi, bị kích ứng, khó thở. Chính Bộ Y tế cũng khuyến cáo không nên phun xịt cái của nợ này lên người. Vì thế, Cloramin-B chỉ nên sử dụng để xịt trên phạm vi nhỏ và sau đó cần lau sạch trên các bề mặt thường xuyên được tiếp xúc như mặt bàn lễ tân, nút bấm thang máy, tay nắm cửa ra vào chung cư… Như vậy sẽ cân bằng giữa hiệu quả và thiệt hại, đồng thời không tạo ra một cảm giác an toàn giả tạo. Bởi vì, dù xịt bao nhiêu Cloramin-B vẫn không thể đảm bảo không khí mà bạn hít thở là không khí sạch.

Cách đây chừng nửa tháng trước, trong một thớt trên facebook nói về phun khử khuẩn, mình từng comment giải thích như trên. Lúc đó, Bộ Y tế còn chưa ban hành công văn đề nghị không phun khử khuẩn ngoài trời. Có bạn vào nói ai biết được hiệu quả đến đâu, nhưng có cách nào thì phải thử cách ấy. Dù ai giải thích lý lẽ thế nào, bạn ấy cũng đặt niềm tin trọn vẹn vào chính quyền, vì chính quyền đã phun nghĩa là nó đúng.

Mình đã trả lời rằng, chẳng thể nào chống dịch bằng niềm tin hay hy vọng thuần túy, đặc biệt là với niềm tin mù quáng. Niềm tin và hy vọng chỉ là thứ thực phẩm chức năng bổ trợ. Một khi không được đặt trên cơ sở hiểu biết, kiến thức, tư duy thì nó chỉ là niềm tin hão, hy vọng hão. Người ta cứ đi từ thái cực này sang thái cực khác, từ chủ quan nghĩ virus chắc nó chừa mình ra, tới hoảng loạn mất tinh thần khi thấy virus nó gần mình quá. Mỗi người có thể đóng góp cho việc chống dịch không phải bằng tiền, không phải bằng hiện vật, mà bằng cách bảo vệ mình, bảo vệ những người xung quanh. Bản thân mình không lây nhiễm và không truyền cho người khác là đã bớt được một người để các bác sĩ đỡ phải cứu rồi. Nếu bạn chưa từng tìm hiểu về virus, về cơ chế lây nhiễm của virus, làm thế nào để bảo vệ chính mình trong từng môi trường cụ thể, ngay cả khi nếu lỡ mình có trở thành F0 thì cần làm những gì, nghĩa là bạn chưa quan tâm đến bản thân nhiều như bạn nghĩ đâu.