Ngồi hát (lúc) qua ngày

Trong playlist nhạc chạy bằng cơm của mình chủ yếu là những bài hát của 3 nhạc sĩ: Trịnh Công Sơn, Trần Tiến, và Quốc Bảo. Nghĩa là khi một giai điệu nào đó văng vẳng trong đầu mình, thì thường nó sẽ là một trong những bài hát của playlist này. Khi mình cầm đàn lên, những bài hát đầu tiên mình tìm đến sẽ nằm trong danh sách này.

Dĩ nhiên, ngoài ba ông trên, còn một số bài của những nhạc sĩ khác nữa, nhưng ba ông này là chủ yếu. Ba nhạc sĩ với ba phong cách khác hẳn nhau.

Ngoài việc tập đàn để được tiếp xúc với một thế giới khác, ngôn ngữ khác, tập đàn cho mình cơ hội để sống trong âm nhạc và cảm xúc trọn vẹn mà không bị phụ thuộc vào người khác. Bạn thử nghĩ xem, khi đầu mình đang văng vẳng một giai điệu, mình ngồi sợt Youtube hay Spotify để nghe, nhưng lại chọn đúng phải cái bản mà người hát dở quá, người đàn dở quá thì có tuột mood không. Tìm được đến bản nhạc mình tâm đắc để mà phê chắc cũng đủ thời gian để đăng tin tìm mood lạc rồi.

Dĩ nhiên, nếu tự hát hiện tại mình cũng chỉ có thể đàn bập bõm. Và mình vẫn hát dở như xưa. Ngày xưa, có một cụ nghệ nhân già từng nghe giọng mình xong lắc đầu ngán ngẩm bảo: giọng thằng này như cái ống bơ gỉ! Theo thời gian, cái ống bơ gỉ chỉ có càng gỉ hơn thôi chứ biến ngược thành lon sữa đặc có đường Ông Thọ sao được.

Nhưng mình vẫn phê. Dù người khác nghe mình hát chắc không thấy phê đâu mà chỉ thấy triệu chứng rối loạn tiền đình thôi. Mình thì mình thấy phê, vì mình không nghe mình hát. Mình hát và đàn, nhưng giai điệu không ở trên môi, không ở trên tay, không ở trong tai mà ở trong tim. Khi giai điệu đã ở trong tim mình rồi, lệch tông sai nhạc một tí, dây đàn hơi rè một tí, thảy đều chẳng đáng gì.

Như cái cảm giác sởn gai ốc khi hát Mẹ tôi của Trần Tiến. Mình không biết bài hát nào về mẹ phê hơn thế. Trần Tiến là gã du ca bụi bặm nhưng bài Mẹ tôi khác với mọi bài hát khác của ông. Bài hát nghẹn ngào quặn thắt muốn khóc.

Vì sức khỏe cộng đồng và hòa bình thế giới, mình không thể post bản của mình hát, nhưng đây là bản của Trần Tiến hát. Có nhiều người hát nhạc Trần Tiến hay hơn chính Trần Tiến, nhưng không có ai có thể hát nhạc Trần Tiến như Trần Tiến.

Cần gì những lời xưng tụng tôn vinh sáo rỗng. Ký ức về mẹ là những ký ức đẹp nhất. Tổ sư, sao có thể viết được những giai điệu và ca từ da diết như thế này:

Biển sóng thét gào, một ngày nhớ mẹ sóng trào khơi xa
Trời gió mây ngàn, một ngày khóc mẹ trăng tàn sao rơi
Mẹ ơi! Thế giới mênh mông, mênh mông không bằng nhà mình.
Tuổi thơ như chiếc gối êm, êm cho tuổi già úp mặt…
Dù cho phú quý vinh quang, vinh quang không bằng có mẹ.

Lời của Trần Tiến khiến lòng mình văng vẳng những câu lục bát khóc mẹ của Đồng Đức Bốn:

[…]

Trở về với mẹ ta thôi
Giữa bao la một khoảng trời đắng cay
Mẹ không còn nữa để gầy
Gió không còn nữa để say tóc buồn
Người không còn dại để khôn
Nhớ thương rồi cũng vùi chôn đất mềm
Tôi còn nhớ hay đã quên
Áo nâu mẹ vẫn bạc bên nắng chờ
Nhuộm tôi hồng những câu thơ
Tháng năm tạc giữa vết nhơ của trời
Trở về với mẹ ta thôi
Lỡ mai chết lại mồ côi dưới mồ.

Trở về với mẹ ta thôi – Đồng Đức Bốn

Trần Tiến từng kể rằng ngày xưa, một hôm ông đi diễn cùng nhạc sĩ Trịnh Công Sơn vào đúng ngày giỗ mẹ. Ở trong cánh gà, Trần Tiến nhớ mẹ quá, vớ giấy bút viết được nửa bài thì ngồi khóc. Bài hát dang dở đến vài năm sau mới được ông viết nốt, cũng vào một ngày giỗ mẹ ông. Ông đặt bản nhạc lên bàn thờ dâng mẹ, rồi bài hát nằm yên đó suốt mấy chục năm, không đem ra hát ở đâu cả. Ông bảo nếu hát thì ông sẽ khóc.

Rất lâu sau đó, năm 2013, Trần Thu Hà lần đầu tiên giới thiệu bài hát Mẹ tôi tới công chúng. Trong một buổi biểu diễn ở Hà Nội năm 2016, Hà Trần tâm sự, Mẹ tôi không phải là bài hát mà cô thích hát. Mẹ của Hà Trần mất năm cô 14 tuổi và đó là một trong những cú sốc lớn nhất trong đời cô. Với cô, đây là một bài hát rất buồn. Hình những người không thích hát Mẹ tôi nhất lại là những người hát bài này hay nhất.

Tới nay, nhiều người nữa đã thể lại ca khúc này, nhưng không có ai hát như cách Trần Tiến hát. Đặc biệt, khi hơi ông đã yếu, giọng không còn vâm váp bụi bặm như ngày xưa nữa. Lúc ấy, nghe ông cất lên “Mẹ ơi, con đã già rồi…” càng thấy thấm thía, vì đó không phải là một tiếng hát mà là một tiếng gọi. Bài hát này mà định hát kiểu khoe kỹ thuật, khoe giọng thì vứt. Trước mẹ, ai đem kỹ thuật thanh nhạc, đem màu mè cơ bắp ra để khẳng định bản thân bao giờ?

Đêm đã khuya rồi, không dám thẳng tay quạt đàn và cũng không dám hát ông ổng, nhưng vẫn có thể gảy khe khẽ và hát thầm thì nho nhỏ thôi.

Mẹ ơi, con đã già rồi,
còn ngồi nhớ mẹ, khóc như trẻ con.
Mẹ ơi, con đã già rồi,
còn ngồi ngơ ngẩn nhớ ngôi nhà xưa.
Ngày xưa cha ngồi uống rượu, mẹ ngồi đan áo.
Ngoài kia, mùa đông cây bàng lá đổ…

Ngày xưa chị hát vu vơ, những câu ca cổ cho em nằm mơ.
Ngày xưa mẹ đắp cho con, tấm khăn quàng cổ ấm hơi mẹ tôi.
Ngày xưa bên giường cha nằm, mẹ ngồi xa vắng.
Nhìn cha, thương cha chí lớn không thành.

Biển sóng thét gào,
một ngày nhớ mẹ, sóng trào khơi xa
Trời gió, mây ngàn,
một ngày khóc mẹ, trăng tàn sao rơi
Mẹ ơi, thế giới mênh mông.
Mênh mông không bằng nhà mình.
Tuổi thơ như chiếc gối êm.
Êm cho tuổi già úp mặt.
Trèo lên dãy núi thiên thai, í a.
Mẹ ngồi trong áng mây vàng.
Mẹ ơi, hãy dắt con theo, í a.
Để con mãi mãi bên mẹ.
Mẹ ơi, thế giới mênh mông, í a
Mênh mông không bằng nhà mình
Dù cho phú quý vinh quang.
Vinh quang không bằng có mẹ.

Biển sóng thét gào,
một ngày nhớ mẹ, sóng trào khơi xa
Trời gió, mây ngàn,
một ngày khóc mẹ, trăng tàn sao rơi
Mẹ ơi, thế giới mênh mông,
Mênh mông không bằng nhà mình
Tuổi thơ như chiếc gối êm.
Êm cho tuổi già úp mặt.
Trèo lên dãy núi thiên thai, í a.
Mẹ ơi, mẹ về đâu
Ngàn năm mây trắng bay theo, í a.
Mẹ ơi, mẹ về đâu…

Mẹ tôi – Trần Tiến