Ngôi sao nhỏ

Ngày xưa, mình khá thích tiếng vĩ cầm của Jascha Heifetz. Nếu như cuộc đời cũng như tên gọi, thì tiếng vĩ cầm của Heifetz không thể gọi là Hay-phết, mà phải là hay vãi cả Hàng Long Thập Bát Chưởng. Tên tuổi Heifetz gắn liền với kỹ thuật violin hoàn hảo, chơi đàn như mây trôi nước chảy động đất sóng thần. Người ta còn bảo, Heifetz chỉ cần gác đàn lên vai rồi cầm vào cây vĩ là đàn nó tự chơi chứ con người làm sao có thể chơi như thế được. Giờ mình nghe Heifetz chơi đàn vẫn thấy hay, vẫn hoàn hảo, nhưng không còn thích như trước nữa.

Jascha Heifetz năm 1950 (nguồn ảnh: Yousuf Karsh)

Trong ca trù, có hai lối chơi đàn đáy. Một là lối đàn khuôn, đánh bài bản, chỉn chu, rõ câu rõ chữ từng khổ đàn. Hai là lối đàn hàng huê, hay còn gọi là hàng hoa. Thuật ngữ “hàng hoa” được đổi thành “hàng huê” có lẽ là cùng thời điểm ông Minh Mạng triều Nguyễn lên ngôi, ban hành list từ kỵ húy, trong đấy chữ “Hoa” là tên bà vợ vua vốn mất sớm, nên phải đổi tiệt cả những gì có chữ “hoa” trong thiên hạ, như chợ Đông Hoa ở Huế thành chợ Đông Ba. Lối đàn hàng huê là lối đàn hào hoa, có cảm hứng của kép đàn qua những biến tấu trong mỗi khổ đàn. Tất nhiên, để chơi được lối này, kép đàn phải đạt ở trình độ rất cao. Cụ Nguyễn Phú Đẹ ở Hải Dương trước đây chính là một người đàn kiểu hàng huê tiêu biểu. Nghe cụ đàn chỉ có mà phê đờ người ra, vì nó không nhanh, không chậm, không nặng, không nhẹ, cứ nhẩn nha, thong dong, sang trọng, duyên dáng, đồng thời vẫn hòa hợp với phách, với giọng hát của ca nương chứ chẳng lấn át người khác bao giờ.

Nói đến lối chơi đàn đáy, ý mình muốn nói rằng lối chơi của Heifetz là lối đàn rất có khuôn khổ, đôi khi nghe lâu, nghe nhiều, lại thấy hơi mệt, vì ông đánh chỉn chu quá. Vậy nên có nhiều bản Heifetz đánh, mình không thấy phê. À nhưng dông dài từ nãy đến giờ, thực ra mình cũng không định giới thiệu về Heifetz.

Nguồn ảnh: Jascha Heifetz Offical Facebook, Yousuf Karsh chụp

Chuyện là, năm 1923, Jascha Heifetz tới Mexico để biểu diễn. Sát ngày diễn ra sự kiện, ông chợt nhận ra rằng trong số các tiết mục dự kiến mình sẽ chơi, chưa có tác phẩm nào của Mexico cả. Hơi buồn phiền vì sự thiếu hoàn hảo ấy, Heifetz ngồi trầm tư trong quán cafe, giữa khói thuốc u uẩn, thì bỗng nghe thấy một bài hát tiếng Tây Ban Nha đang được một ca sĩ địa phương hát. Giai điệu khiến Heifetz choáng ngợp, và ngay lập tức, ông vớ lấy bút, ghi vội lên giấy ăn giai điệu vừa nghe được, rồi đêm đó, ông thức đến khuya để chuyển soạn sang song tấu piano-violin. Bản nhạc trở thành bản encore – nhạc phẩm ở cuối chương trình được chơi tặng cho thính giả trước khi khép màn – được yêu thích nhất của Heifetz cũng như được các nghệ sĩ violin chơi nhiều nhất. Giai điệu mà Heifetz đã vớ được trong quán cafe ngày ấy là Estrellita của Manuel Ponce.

Có lẽ vì bản chuyển soạn quá xuất sắc, lại được một nghệ sĩ violin xuất chúng biểu diễn ra mắt, nên người ta ít khi nhớ tới bài hát ban đầu của Ponce. Estrellita, hay Ngôi sao nhỏ, là khúc ca của người thiếu nữ hướng lên bầu trời đêm, tự hỏi liệu chàng trai mà mình yêu thương có một chút hình bóng nào của mình trong tim hay không?

Nguyên tác tiếng Tây Ban Nha:

Estrellita

Estrellita del lejano cielo,
Que miras mi dolor,
Que sabes mi sufrir,
Baja y di me si me quiere un poco
Porque yo no puedo sin su amor vivir.

Estrellita del lejano cielo,
Que miras mi dolor,
Que sabes mi sufrir,
Baja y di me si me quiere un poco
Porque yo no puedo sin su amor vivir.

Tú eres estrella, mi faro de amor,
Tú sabes que pronto he de morir.
Baja y di me si me quiere un poco
Porque yo no puedo sin su amor vivir.

Baja y di me si me quiere un poco
Porque yo no puedo sin su amor vivir.

Manuel Ponce

Tạm dịch:

Vì sao bé nhỏ của ta

Hỡi vì sao nhỏ bé của bầu trời xa vợi,
em đã chứng kiến nỗi đau đớn của ta,
em đã hiểu thấu sự thống khổ của ta.
Hãy xuống đây và nói cho ta
liệu chàng có yêu ta, dù chỉ một chút thôi,
vì ta chẳng thể sống thiếu tình yêu của người.

Ôi vì sao của ta, ánh sáng dẫn đường cho tình yêu của ta,
Em biết không, ta chẳng thể sống nổi.
Hãy xuống đây, và hãy nói cho ta một điều,
liệu chàng có yêu ta, dù chỉ chút xíu thôi,
vì ta chẳng thể sống thiếu tình yêu của người.

Mình dịch ẩu từ bản tiếng Anh

Thông thường sẽ là giọng nữ hát bài này:

Nhưng cũng có những bản Estrellita giọng tenor:

Nhạc sĩ Manuel Ponce (nguồn ảnh: la guitarra balear)

Mới ra lò

Be First to Comment

Quăng một viên đá/ Tặng một bông hoa ?